Επιμέλεια: Κώστας Βουζαξάκης (Διδάκτωρ Αρχαιολογίας Α.Π.Θ.)

Ένα σπήλαιο παρουσιάζει αρχαιολογικό ενδιαφέρον, εφόσον έχει χρησιμοποιηθεί με οποιονδήποτε τρόπο από τον άνθρωπο, οποιαδήποτε στιγμή στο παρελθόν, και υπάρχουν υλικά κατάλοιπα ή μαρτυρίες αυτής της χρήσης.

Τα σπήλαια προστατεύονται με την νομοθεσία περί πολιτιστικής κληρονομιάς από το Υπουργείο Πολιτισμού και τις αρμόδιες Υπηρεσίες του, δηλαδή τις Εφορείες παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας Βορείου και Νοτίου Ελλάδος.

Οι πιο παλιά χρήση των σπηλαίων από τον άνθρωπο χρονολογείται ήδη από την Παλαιολιθική Εποχή (600.000 - 8.000 π.Χ.), κατά την οποία τα σπήλαια χρησίμευαν ως τόποι κατοικίας και προσωρινά καταλύματα. Από τη Νεολιθική περίοδο (8.000 - 3.200 π.Χ.) και μετά τα σπήλαια χρησιμοποιήθηκαν περιστασιακά ως χώροι ταφής, λατρείας, διαμονής και τον τελευταίο αιώνα και ως χώροι αναψυχής.

Γνωστά σπήλαια με αρχαιολογικό ενδιαφέρον στον ελλαδικό χώρο είναι το σπήλαιο των Πετραλώνων, το σπήλαιο της Θεόπετρας στην Καλαμπάκα, το σπήλαιο Αλεπότρυπας Διρού, το σπήλαιο Απήδημα Αρεόπολης, το σπήλαια Δικταίον άντρον (Ψυχρός) και Ιδαίον άντρον (Ανώγεια). (Για έναν αναλυτικό κατάλογο σπηλαίων με αρχαιολογικό ενδιαφέρον βλ. εδώ.)